Spółdzielnie rolnicze jako ogniwo handlu żywnością: czego uczą dane z Japonii

Start / Do czytania

Nie tylko produkcja rolna

Dyskusja o bezpieczeństwie żywnościowym często koncentruje się na powierzchni upraw, wielkości zbiorów albo imporcie. Dane z Japonii pokazują jednak inny, rzadziej opisywany wymiar systemu żywnościowego: przepływ towarów przez spółdzielnie rolnicze i ich organizacje.

W okresie od kwietnia 2023 r. do marca 2024 r. wartość żywności przyjętej przez te podmioty wyniosła w całym kraju 118 483 901 tys. jenów. W tym samym okresie wartość dostaw i obsłużonego obrotu żywnością osiągnęła 143 137 718 tys. jenów. Liczby te nie mówią, ile żywności wyprodukowano ani ile trafiło bezpośrednio do konsumentów. Pokazują natomiast skalę działalności handlowej wykonywanej przez organizacje powiązane z rolnictwem.

Cztery wartości opisujące jeden mechanizm

Poszczególnych pozycji nie należy traktować jak kolejnych pomiarów tej samej wielkości. „Przyjęcie” opisuje napływ produktów do działalności zakupowej, natomiast „dostawy i obrót” odnoszą się do ich dalszej obsługi. Z kolei wynik działalności zakupowej jest kategorią ekonomiczną, a nie wartością samych produktów.

Z tego powodu proste odejmowanie jednej pozycji od drugiej nie daje automatycznie kosztów transportu, marży handlowej ani dochodu rolników. Do takich wniosków potrzebne byłyby dodatkowe informacje o zasadach księgowania, kosztach i rozliczeniach między uczestnikami łańcucha.

Co oznacza „wykorzystanie sieci”

Spośród żywności przyjętej w okresie od kwietnia 2023 r. do marca 2024 r. pozycja związana z wykorzystaniem systemu spółdzielczego wyniosła 62 179 802 tys. jenów. Wskazuje to, że część zaopatrzenia przepływała przez powiązane organizacje, a nie wyłącznie przez niezależne transakcje pojedynczego podmiotu.

To istotne także dla odbiorców w Polsce i w innych krajach. Spółdzielnia może być analizowana nie tylko jako grupa producentów, lecz również jako element infrastruktury handlowej: przyjmuje produkty, organizuje ich przepływ i prowadzi działalność zakupową. Taka perspektywa pomaga pytać, kto rzeczywiście koordynuje drogę żywności pomiędzy gospodarstwem a kolejnymi uczestnikami rynku.

Dane nie pozwalają jednak stwierdzić, czy wykorzystanie sieci było korzystniejsze od innych kanałów. Nie pokazują również cen uzyskanych przez gospodarstwa, kosztów ponoszonych przez konsumentów ani jakości obsługi. Opisują skalę operacji, a nie ich społeczną lub ekonomiczną ocenę.

Dlaczego warto śledzić pośredników

Wartość produkcji rolnej nie wyjaśnia sama, jak sprawnie żywność jest zbierana, kupowana i przekazywana dalej. Równie ważna może być zdolność organizacji do łączenia wielu dostaw, prowadzenia rozliczeń oraz obsługi kolejnych etapów obrotu.

Japońska statystyka zwraca uwagę na trzy pytania, które można zadawać niezależnie od kraju:

• jaka część żywności przechodzi przez organizacje należące do producentów lub z nimi powiązane;
• jak duża część zaopatrzenia jest organizowana wewnątrz wspólnej sieci;
• czy dostępne dane rozdzielają wartość towaru od wyniku i opłat związanych z działalnością zakupową.

Odpowiedzi są potrzebne, aby nie utożsamiać wysokiego obrotu z wysokim dochodem gospodarstw. Duża wartość produktów obsługiwanych przez spółdzielnie świadczy o znaczeniu kanału dystrybucji, ale sama nie przesądza o podziale korzyści między producentów, organizacje handlowe i odbiorców.

Najważniejsza lekcja z danych za okres od kwietnia 2023 r. do marca 2024 r. jest więc metodologiczna: analizując system żywnościowy, warto mierzyć nie tylko to, co zostało wytworzone. Trzeba również obserwować instytucje, przez które żywność przepływa, oraz uważnie rozróżniać obrót towarowy, przyjęcia produktów i wynik działalności zakupowej.

出典

• 農林水産省「農業協同組合及び同連合会一斉調査」: https://www.e-stat.go.jp/dbview?sid=0004038753