Dlaczego nie każda statystyka o żywności mówi o jej marnowaniu
Rozmowa o marnowaniu żywności często zaczyna się od pytania: ile jedzenia trafia do kosza? To ważne pytanie, ale nie każda baza danych dotycząca żywności potrafi na nie odpowiedzieć. W analizowanym zestawie materiałów znajdują się przede wszystkim dane o bezpieczeństwie żywności, chorobach przenoszonych przez żywność, żywieniu oraz zachowaniach zdrowotnych.
Nie są to bezpośrednie pomiary odpadów w polskich gospodarstwach domowych. Nie pokazują, ile produktów kupują polskie rodziny, ile wyrzucają ani jakie są najczęstsze przyczyny strat w domowej kuchni. Z tego powodu nie można na ich podstawie wyliczać skali marnowania żywności w Polsce.
To ograniczenie nie oznacza jednak, że materiały są bezużyteczne. Pomagają uporządkować pojęcia i pokazują, jak różne mogą być wskaźniki związane z żywnością.
Trzy różne obszary pomiaru
Dane o marnowaniu żywności powinny opisywać przepływ produktów: zakup, przechowywanie, przygotowanie, spożycie oraz wyrzucenie. Tymczasem dane o bezpieczeństwie żywności koncentrują się na zagrożeniach zdrowotnych. Mogą dotyczyć przypadków botulizmu, ognisk chorób lub jakości dochodzeń prowadzonych po wystąpieniu zachorowań.
Dane o żywieniu i aktywności fizycznej odpowiadają na inne pytania. Mogą opisywać wzorce zachowań, stan zdrowia albo korzystanie z określonych programów żywieniowych. Nie wskazują automatycznie, czy żywność została zjedzona, przechowana, przekazana innej osobie czy wyrzucona.
W przypadku gospodarstw domowych szczególnie łatwo pomylić trzy zjawiska: odpad, produkt niebezpieczny oraz produkt niewykorzystany. Żywność może zostać wyrzucona, ponieważ się zepsuła, ale może też zostać usunięta z powodu ostrożności po przekroczeniu terminu przydatności. Z kolei produkt związany z zachorowaniem nie musi być odpadem. Te kategorie częściowo się przecinają, lecz nie są tym samym.
| Rodzaj danych | Co może pokazać | Czego nie należy z nich wyprowadzać |
| Dane o odpadach żywnościowych | skalę i źródła wyrzucania produktów | przyczyn zdrowotnych bez dodatkowych informacji |
| Dane o bezpieczeństwie żywności | zagrożenia, zachorowania i reakcje na incydenty | ilości marnowanej żywności |
| Dane o żywieniu | zachowania i wzorce konsumpcji | wielkości domowych strat |
| Dane o kulturze bezpieczeństwa | praktyki związane z obchodzeniem się z żywnością | bezpośredniego poziomu odpadów |
Co jest potrzebne, aby opisać polskie gospodarstwa
Rzetelny obraz sytuacji wymaga danych odnoszących się do Polski i do gospodarstw domowych. Przydatne byłyby między innymi dzienniczki zakupów i wyrzucanych produktów, pomiary odpadów, ankiety o przyczynach strat oraz informacje o różnicach między żywnością przygotowaną w domu a gotowymi produktami.
Ważne jest również precyzyjne określenie jednostki pomiaru. Inaczej interpretuje się masę odpadów, liczbę wyrzuconych produktów, ich wartość ekonomiczną oraz wpływ środowiskowy. Każdy z tych wskaźników opisuje inną część problemu.
Należy także sprawdzić, kogo obejmuje badanie, w jakim miejscu zebrano dane i czy dotyczą one konsumentów, restauracji, placówek medycznych czy instytucji publicznych. Wynik odnoszący się do restauracji nie może być bezpośrednio przedstawiany jako opis zachowania gospodarstw domowych.
Lekcja dla czytelników
Najważniejszy wniosek z analizowanych materiałów jest metodologiczny: sama obecność słowa „żywność” w tytule bazy nie oznacza, że baza mierzy marnowanie jedzenia. Przed wykorzystaniem statystyki trzeba sprawdzić definicję wskaźnika, populację, miejsce zbierania danych oraz zakres czasowy.
W przypadku Polski potrzebne są źródła, które rzeczywiście mierzą odpady żywnościowe w domach. Dopiero wtedy można rozmawiać o skali zjawiska, jego przyczynach i możliwych sposobach ograniczania strat. Analizowane bazy mogą pomóc w zrozumieniu szerszego kontekstu bezpieczeństwa i żywienia, ale nie zastępują krajowego badania marnowania żywności.
出典
- Centers for Disease Control and Prevention, „Development of an Empirically Derived Measure of Food Safety Culture in Restaurants” — https://data.cdc.gov/d/37nu-tuw8
- Centers for Disease Control and Prevention, „Nutrition, Physical Activity, and Obesity - National Immunization Survey (Breastfeeding)” — https://data.cdc.gov/d/8hxn-cvik
- Centers for Disease Control and Prevention, „Characteristics Associated with Successful Foodborne Outbreak Investigations, NEARS” — https://data.cdc.gov/d/x66v-w5ka
- Centers for Disease Control and Prevention, „Botulism” — https://data.cdc.gov/d/66i6-hisz
- Centers for Disease Control and Prevention, „Nutrition, Physical Activity, and Obesity - Women, Infant, and Child” — https://data.cdc.gov/d/735e-byxc
- Centers for Disease Control and Prevention, „BEAM Dashboard - Isolates by HHS Region” — https://data.cdc.gov/d/khic-yj26
- Centers for Disease Control and Prevention, „Nutrition, Physical Activity, and Obesity - County Level Breastfeeding Initiation Rates” — https://data.cdc.gov/d/nqmd-cajs
- Centers for Disease Control and Prevention, „Nutrition, Physical Activity, and Obesity - Youth Risk Behavior Surveillance System” — https://data.cdc.gov/d/vba9-s8jp
- Centers for Disease Control and Prevention, „Nutrition, Physical Activity, and Obesity - National Survey of Children's Health” — https://data.cdc.gov/d/dnnu-xtkq
- Centers for Disease Control and Prevention, „NORS” — https://data.cdc.gov/d/5xkq-dg7x
- Centers for Disease Control and Prevention, „National Health and Nutrition Examination Survey - National Cardiovascular Disease Surveillance System” — https://data.cdc.gov/d/5svk-8bnq
- Centers for Disease Control and Prevention, „NNDSS - Table: Botulism, Foodborne to Botulism, Other” — https://data.cdc.gov/d/b6sy-qq3u